ბრძოლები

მარაბდის ბრძოლა

ქართლ-კახეთის ძალებისა და სეფიანთა ირანის დაპირისპირება 1625 წლის წინააღმდეგობის დროს.

მნიშვნელოვანი შენიშვნა

ჯარისა და დანაკარგების სადავო რიცხვები გამოტოვებულია.

წინაპირობები

1625 წელს ქართლ-კახეთში ირანის ხელისუფლების წინააღმდეგ ფართო სამხედრო წინააღმდეგობა მიმდინარეობდა. მარტყოფის წარმატების შემდეგ ირანის ძალებმა ახალი კამპანია მოამზადეს.

გადაწყვეტილება და ბრძოლა

ქართველ სარდლებს შორის ბრძოლის ადგილისა და ტაქტიკის შესახებ აზრთა სხვადასხვაობა არსებობდა. გიორგი სააკაძე დაცდასა და მოწინააღმდეგისთვის რთული რელიეფის გამოყენებას ემხრობოდა. ბრძოლა ღია ველზე გაიმართა; თავდაპირველ წარმატებას საბოლოოდ მარცხი მოჰყვა.

ისტორიული მნიშვნელობა

მარაბდა მძიმე დანაკარგებით დასრულდა, თუმცა წინააღმდეგობა ამ ბრძოლით არ შეწყვეტილა. მისი შედეგები 1625 წლის მთელი სამხედრო კამპანიისა და შემდგომი მოქმედებების კონტექსტში უნდა განვიხილოთ.

ჯარების მდებარეობა და ლოდინის განსხვავებული მიზეზები

სეფიანთა ლაშქარი 1625 წლის ივნისის ბოლოს ალგეთის ხეობაში, მარაბდის ველზე განლაგდა. ქართული ძალები კოჯორ-ტაბახმელის მიდამოებში იდგა. მოწინააღმდეგე დამატებით ძალებს ელოდა. ქართველი სარდლებისათვის კი დაბლობში შეტევისა და მთიან მისადგომებში ბრძოლის არჩევანი სტრატეგიულ საკითხს წარმოადგენდა.

სარდლობა და სამხედრო თათბირის გადაწყვეტილება

სეფიანთა მთავარ ძალას ისა-ხან ყორჩიბაში ხელმძღვანელობდა. ქართულ მხარეს თეიმურაზ I და გიორგი სააკაძე მონაწილეობდნენ მზადებაში; ბრძოლის მთავარსარდლობა თეიმურაზმა იკისრა. სააკაძის მიერ ლოდინის შეთავაზება სიცხესა და რელიეფს უკავშირდებოდა, მაგრამ თათბირმა შეტევა აირჩია. ეს განსხვავებული სამხედრო შეფასებები ერთიან გეგმად არ უნდა წარმოვადგინოთ.

რატომ დაბრუნდა სეფიანთა ლაშქარი

მარტყოფთან დამარცხების შემდეგ შაჰ აბას I-მა ქართლ-კახეთის აჯანყების ჩასახშობად ახალი ჯარი გაგზავნა. მას ისა-ხან ყორჩიბაში სარდლობდა. გ. ჯამბურიას ცნობით, სეფიანთა ჯარი ივნისის ბოლოს მარაბდის ველზე დაბანაკდა, თეიმურაზ I-ისა და გიორგი სააკაძის ძალები კი კოჯორ-ტაბახმელის მიდამოებში მოემზადნენ.

სიმაღლეზე დარჩენა თუ ველზე შეტევა

ქართული ლაშქარი კოჯორ-ტაბახმელას მაღლობებთან იდგა, სეფიანთა ძალები კი მარაბდის ველზე გამაგრდნენ. ბრძოლის წინ ქართველ სარდლებს გადასაწყვეტი ჰქონდათ, დაეცადათ თუ არა მოწინააღმდეგის მოძრაობისთვის. ენციკლოპედიური რეკონსტრუქციის მიხედვით, გიორგი სააკაძე სიმაღლეზე დარჩენას ამჯობინებდა, სამხედრო თათბირზე კი შეტევის გეგმა მიიღეს. სიმაღლეზე თავდაცვას სივრცის უკეთ გაკონტროლება და შეტევის პირობების მოწინააღმდეგისთვის დამძიმება შეეძლო. სწრაფ მოქმედებასაც ჰქონდა საფუძველი: დროში გაწელილი დაპირისპირება სეფიანთა მხარეს დამატებითი ძალის მიღების საშუალებას მისცემდა. ამიტომ ეს უთანხმოება ორი განსხვავებული რისკის შეფასებად იკითხება. ბრძოლის შედეგმა აჩვენა, რომ თავდაპირველი შეღწევა საბოლოო გამარჯვებად ვერ იქცა. მეორე გეგმის შესაძლო შედეგი უცნობია.

რატომ არ აღმოჩნდა პირველი წარმატება საკმარისი

ქართული მეწინავე ნაწილები მოწინააღმდეგის ცეცხლის მიუხედავად ბანაკში შეიჭრნენ. ეს ადგილობრივი წარმატება იყო, რომელმაც სეფიანთა მწყობრი შეარყია. მისი შესანარჩუნებლად ქართულ ძალებს ერთმანეთთან კავშირი უნდა შეენარჩუნებინათ და შეტევა კოორდინირებულად გაეგრძელებინათ. ბრძოლის აღწერაში ჩანს, რომ ქართველთა ერთი ნაწილი ალაფის აღებას შეუდგა, მეორე კი უკანდახეულებს დაედევნა და ძირითად ძალას დაშორდა. როდესაც სეფიანთა რიგები ხელახლა შეიკრა და დამხმარე ძალებიც ჩაერთნენ, ქართველებს გაბნეული ნაწილების შეკრება გაუჭირდათ. ერთი ეპიზოდისგან მთელი შედეგის გამოყვანა მაინც გამარტივება იქნებოდა. პირველივე ეტაპზე მნიშვნელობა ჰქონდა გამაგრებულ პოზიციას, ცეცხლსასროლ იარაღს და იმ ძალებს, რომლებიც სარდლებს ხანგრძლივი ბრძოლისთვის შერჩათ.

ბრძოლის შემდეგ

მარაბდასთან დამარცხების შემდეგ ქართველებმა კოჯრის მიდამოებში ბრძოლა გააგრძელეს. სეფიანთა ჯარმა მოგვიანებით თბილისი დაიკავა, თუმცა წინააღმდეგობა გაგრძელდა. თეიმურაზ I-ისა და გიორგი სააკაძის დაპირისპირება მომდევნო წელს ბაზალეთის ბრძოლამდე მივიდა. ენციკლოპედია მათი ურთიერთობის საბოლოო გაუარესებას 1626 წლის ზაფხულის მიწურულს ათარიღებს.

1625 წელი უფრო ხანგრძლივი დაპირისპირების შუაში

მარტყოფში სეფიანთა ჯარის დამარცხების შემდეგ შაჰ აბას I-მა 1625 წლის აჯანყების ჩასახშობად ახალი ჯარი გამოგზავნა. მას ისა-ხან ყორჩიბაში მეთაურობდა. მარაბდასთან თეიმურაზ I და გიორგი სააკაძე საერთო მოწინააღმდეგეს ებრძოდნენ. მათი პოლიტიკური დაპირისპირება 1626 წელს გამწვავდა. ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, უთანხმოების ერთ-ერთი მიზეზი სააკაძის კავშირები იყო ოსმალეთის სულთანსა და დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. 1626 წელს დაპირისპირება ბაზალეთის ბრძოლაში გადაიზარდა.

ცეცხლსასროლი იარაღის როლი

მარაბდასთან სანგრებში განლაგებულმა სეფიანთა ნაწილებმა მოახლოებულ მეწინავე ძალას თოფებითა და ზარბაზნებით გაუხსნეს ცეცხლი. აღწერილი პირველი შეტევა მაინც წარმატებული გამოდგა. ეს გარემოება მნიშვნელოვანია, რადგან გვიჩვენებს, რომ იარაღის არსებობა ბრძოლის შედეგს წინასწარ არ განსაზღვრავდა. გამაგრებული პოზიცია და ცეცხლი შემტევს აფერხებდა, მაგრამ ამ უპირატესობის გამოსაყენებლად მწყობრის შენარჩუნება და სხვა ნაწილებთან კავშირი იყო საჭირო. პირველი შეჭრის შემდეგ ბრძოლა იმ ძალის სასარგებლოდ წარიმართა, რომელმაც რიგების ხელახლა შეკრება და დამატებითი რაზმების გამოყენება შეძლო.

ხსოვნა და წყაროების საზღვრები

გ. ჯამბურია მარაბდასთან დაღუპულთა შორის ასახელებს ბაადურ ციციშვილს, თეიმურაზ მუხრანბატონსა და ცხრა ძმა ხერხეულიძეს. სახელობითი ცნობები ბრძოლის მონაწილეთა შესახებ წარმოდგენას გვაძლევს. დანაკარგების ზუსტი რაოდენობის დასადგენად კი ცალკე უნდა შეფასდეს, რას ეყრდნობა თითოეული წყაროს მიერ დასახელებული რიცხვი.

დამატებით წასაკითხად

წყაროები

მოკლე სარედაქციო მიმოხილვა. საკითხის სრულად შესასწავლად გაეცანი წყაროებს.

  1. მარაბდის ბრძოლა, მარტყოფის შემდეგ ახალი ჯარის გამოგზავნის აბზაციქართული ენციკლოპედია · შემოწმება: 2026-11-13
  2. მარტყოფის ბრძოლასაქართველოს ეროვნული ენციკლოპედია · შემოწმება: 2026-11-09
  3. დოკუმენტური წყაროები XVII საუკუნის I ნახევრის ქართლისა და კახეთის მეფეების შესახებ, ტომი Iსაქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა · შემოწმება: 2026-11-09
  4. საქართველო XVII საუკუნის 30–50-იან წლებშისაქართველოს მეცნიერებათა აკადემია · შემოწმება: 2026-11-13
  5. ქართლის ცხოვრება, ტომი IIსიმონ ყაუხჩიშვილის გამოცემა; ეროვნული ბიბლიოთეკა · შემოწმება: 2026-11-09
  6. ბაზალეთის ბრძოლის ცნობარი, შესავალი და 1626 წლის ზაფხულის აბზაციქართული ენციკლოპედია · შემოწმება: 2026-11-12
  7. გ. ჯამბურია, ახალი ლაშქრისა და ბანაკების აბზაცებიქართული ენციკლოპედია · შემოწმება: 2026-11-12
როგორ ვამზადებთ მასალებს
დასაწყისში

ამბები ერთმანეთს უკავშირდება

გააგრძელე კითხვა დაკავშირებულ თემებზე.

აჯანყებები
ადრეული ახალი ხანა

ბახტრიონის აჯანყება

კახეთში სეფიანთა პოლიტიკის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება.

1659/1660 — სადავო დათარიღებაწაიკითხე