ისტორიული მოვლენები

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა

უზენაესმა საბჭომ 1918 წლის აქტის საფუძველზე სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა აღადგინა.

პიროვნებები და მოვლენები

ეროვნული მოძრაობა და რეფერენდუმი

საბჭოთა პერიოდის მიწურულს საქართველოში ეროვნულმა მოძრაობამ მასობრივი ხასიათი მიიღო. 1988 წლიდან თბილისში იმართებოდა მიტინგები და დემონსტრაციები. 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმზე ამომრჩევლებს ჰკითხეს, თანახმა იყვნენ თუ არა, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე აღდგენილიყო.

9 აპრილის აქტი

1991 წლის 9 აპრილს უზენაესმა საბჭომ დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი მიიღო. გადაწყვეტილება რეფერენდუმის შედეგებს დაეყრდნო და საქართველოს სახელმწიფოებრიობის უწყვეტობას უსვამდა ხაზს.

ისტორიული მნიშვნელობა

აქტი თანამედროვე დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარების საკვანძო დოკუმენტია. 1918 და 1991 წლების მოვლენებს შორის სამართლებრივი და სიმბოლური კავშირი დამოუკიდებლობის აღდგენის ცნების გაგებაში გვეხმარება.

მოძრაობიდან წარმომადგენლობით გადაწყვეტილებამდე

1990 წლის 14 ნოემბრის კანონი გარდამავალი პერიოდის მიზნად სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის რეალური საფუძვლების მომზადებას ასახელებდა. იგი 28 ოქტომბრის მრავალპარტიულ არჩევნებს ახალ პოლიტიკურ ეტაპად განიხილავდა. ეს მნიშვნელოვანია პროცესის გასაგებად: დამოუკიდებლობის აღდგენა ერთ დღეში მიღებული, წინაისტორიის არმქონე გადაწყვეტილება არ ყოფილა. საპროტესტო გამოსვლებზე გაჟღერებული მოთხოვნა თანდათან წარმომადგენლობითი ორგანოს საქმიანობასა და კონკრეტულ საკანონმდებლო ცვლილებებს დაუკავშირდა. კანონი ამ გადასვლის უშუალო დოკუმენტია და მისი ავტორების მიზნებს გვიჩვენებს.

რას ნიშნავდა გარდამავალი პერიოდი

დამოუკიდებლობის აღდგენამდე არსებული კონსტიტუცია ცვლილებებით დროებით ძირითად კანონად უნდა მოქმედებულიყო. სახელწოდებიდან საბჭოთა სოციალისტური ფორმულა მოიხსნა და საქართველოს რესპუბლიკა დამკვიდრდა. კანონი რესპუბლიკის ინტერესებთან წინააღმდეგობაში მყოფი საკავშირო აქტების შეჩერებასაც ითვალისწინებდა. ამგვარი ზომები აჩვენებს, რომ ძველი ინსტიტუციების გამოყენება და საბჭოთა პოლიტიკური წესრიგიდან გამოსვლა ერთდროულად მიმდინარეობდა. სამართლებრივი ცვლილებების საჭიროება სწორედ იმით იყო გამოწვეული, რომ მიზნად დასახული დამოუკიდებლობა ჯერ სრულად განხორციელებულ მდგომარეობად არ მიიჩნეოდა.

სიმბოლოები და სახელმწიფოებრივი მემკვიდრეობა

გარდამავალი პერიოდის კანონში შეიცვალა სახელმწიფო სიმბოლოების აღწერაც: დოკუმენტმა გერბისა და დროშის ეროვნული ნიშნები განსაზღვრა. სიმბოლოების ცვლილება მხოლოდ გარეგნული გაფორმება არ ყოფილა; იგი იმ პოლიტიკურ კურსს გამოხატავდა, რომელიც რესპუბლიკას პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის მემკვიდრედ აცხადებდა. ამასთან, სიმბოლოს აღდგენა თავისთავად სახელმწიფო სუვერენიტეტის ყველა პრაქტიკული პირობის შესრულებას არ ნიშნავს. ამიტომ იგი ინსტიტუციურ და პოლიტიკურ ცვლილებებთან ერთად უნდა განვიხილოთ.

რეფერენდუმი და 9 აპრილის გადაწყვეტილება

დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი უშუალოდ ეყრდნობა 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმში გამოხატულ მოსახლეობის ნებას. 9 აპრილს უზენაესმა საბჭომ ამ საფუძველზე სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა გამოაცხადა. აქ ორი სხვადასხვა მოქმედებაა: მოსახლეობისათვის საკითხის დასმა და წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ შედეგის სახელმწიფოებრივ აქტად ჩამოყალიბება. მათი გამიჯვნა გვიხსნის, რატომ არის აღდგენის ისტორიაში ორივე თარიღი მნიშვნელოვანი და რატომ ვერ ჩაანაცვლებს რომელიმე მათგანი მეორეს.

რატომ ეწოდა აღდგენა

აქტი საფუძვლად 1918 წლის 26 მაისის დოკუმენტს ასახელებს და 1921 წელს დაკარგული დამოუკიდებლობის აღდგენას აცხადებს. მასში საბჭოთა კავშირში საქართველოს ყოფნა ნებაყოფლობით გაერთიანებად არ განიხილება. სახელმწიფოებრივი უწყვეტობის არგუმენტი უკავშირდება დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობასა და მის ემიგრაციაში საქმიანობას. აქტი სახელმწიფოებრივ უწყვეტობას ემიგრაციაში მთავრობის საქმიანობას უკავშირებს. საქართველოს ტერიტორიაზე რესპუბლიკის ინსტიტუტების საქმიანობა 1921 წლის ოკუპაციის შედეგად შეწყდა.

სუვერენიტეტი, უფლებები და საერთაშორისო აღიარება

დოკუმენტი ტერიტორიის ერთიანობასა და რესპუბლიკის ხელისუფლების უზენაესობას უსვამს ხაზს. ამასთან, აღიარებს ადამიანის უფლებებს, ეროვნული, ეთნიკური, რელიგიური და ენობრივი ჯგუფების თავისუფლებებს და სხვა ქვეყნებთან თანამშრომლობის პრინციპებს. საერთაშორისო თანამეგობრობისადმი აღიარების მოწოდება გვიჩვენებს განსხვავებას შიდა სახელმწიფოებრივ გადაწყვეტილებასა და მის საერთაშორისო დამკვიდრებას შორის. დამოუკიდებლობის გამოცხადება დიპლომატიური პროცესის საჭიროებას არ აუქმებდა: აქტში თვითონ არის გამოხატული მოლოდინი, რომ სხვა სახელმწიფოები ამ ნაბიჯს მხარს დაუჭერდნენ.

ორი 9 აპრილი და მეხსიერების კავშირი

1991 წლის 9 აპრილის აქტში უზენაესი საბჭო პირდაპირ ახსენებს 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედიას და მას საბჭოთა მმართველობის დროს განხორციელებულ რეპრესიებს უკავშირებს. იმავე დოკუმენტში საბჭო დამოუკიდებლობის აღდგენის საფუძვლად 31 მარტის რეფერენდუმით გამოხატულ ნებასა და 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტს ასახელებს. ამგვარად, ორი 9 აპრილის კავშირი თავად დოკუმენტშიც ჩანს.

სხვადასხვა წყარო სხვადასხვა კითხვაზე პასუხობს

1991 წლის 9 აპრილის აქტში ისტორიული დასაბუთება და უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილება ერთ დოკუმენტშია მოცემული. შესავალში საბჭო აღწერს საბჭოთა ოკუპაციას და იხსენებს 1989 წლის ტრაგედიას. შემდეგ იგი აცხადებს დამოუკიდებლობის აღდგენას და მიუთითებს გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლებზე. ამ მონაკვეთების ცალ-ცალკე წაკითხვა გვეხმარება გავარჩიოთ, როგორ განმარტავდა საბჭო წარსულს და რა გადაწყვეტილება მიიღო საგანგებო სხდომაზე.

მნიშვნელობა შემდგომი სახელმწიფოებრიობისთვის

საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის პრეამბულა 1921 წლის კონსტიტუციის ისტორიულ-სამართლებრივ მემკვიდრეობას ეყრდნობა. პირველი მუხლის პირველი პუნქტი საქართველოს დამოუკიდებლობას, ერთიანობასა და განუყოფლობას 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმითა და 9 აპრილის აქტით დადასტურებულად ასახელებს.

როგორ დაუკავშირდა რეფერენდუმი აღდგენის აქტს

1991 წლის 31 მარტს მოქალაქეებს ჰკითხეს, ეთანხმებოდნენ თუ არა დამოუკიდებლობის აღდგენას 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე. კითხვის ეს ფორმა მნიშვნელოვან არჩევანს აჩვენებს: მოქალაქეებს პასუხი უნდა გაეცათ იმაზე, სურდათ თუ არა უკვე არსებული დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრიობის აღდგენა. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის ცნობით, რეფერენდუმში მონაწილეობა მიიღო რეგისტრირებულ ამომრჩეველთა 90,79%-მა. აღდგენას მხარი დაუჭირა 3 295 493 ამომრჩეველმა. კომისიის ანგარიშში ეს მაჩვენებელი 99,08%-ადაა მითითებული. 9 აპრილს უზენაესმა საბჭომ დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი მიიღო. ამდენად, რეფერენდუმი იყო მოსახლეობის ნების გამოხატვის ფორმა, ხოლო უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილება სახელმწიფოებრივი სტატუსის საჯარო გამოცხადება. ორივეს საერთო საფუძვლად 1918 წლის დოკუმენტი სახელდება. ორი თარიღის გარჩევა გვეხმარება, დამოუკიდებლობის აღდგენის პოლიტიკური და სამართლებრივი მხარეები ერთმანეთთან დავაკავშიროთ.

დამოუკიდებლობის გამოცხადება და გაეროს წევრობა

9 აპრილის აქტი საქართველოს ხელისუფლების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება იყო. სხვა სახელმწიფოებთან დიპლომატიური ურთიერთობებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციებში წევრობისთვის შემდეგი ნაბიჯებიც იყო საჭირო. 1992 წლის 6 მაისის დეკლარაციით საქართველომ გაეროს წესდებით გათვალისწინებული ვალდებულებები მიიღო. 31 ივლისს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ საქართველო ორგანიზაციის წევრად მიიღო 46/241 რეზოლუციით. ამიტომ 1991 და 1992 წლის თარიღები ერთმანეთთან არის დაკავშირებული, თუმცა სხვადასხვა მოვლენას აღნიშნავს. პირველი გვიჩვენებს, როდის გამოაცხადა საქართველოს წარმომადგენლობითმა ორგანომ დამოუკიდებლობის აღდგენა, მეორე კი იმას, როდის მიიღო იგი გაერომ თავის წევრად. ამ განსხვავებით უფრო მკაფიო ხდება, როგორ უკავშირდება შიდა სამართლებრივი გადაწყვეტილება საერთაშორისო ურთიერთობებში სახელმწიფოს მონაწილეობას.

დამატებით წასაკითხად

წყაროები

მოკლე სარედაქციო მიმოხილვა. საკითხის სრულად შესასწავლად გაეცანი წყაროებს.

  1. მულტიმედიური გვერდი საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შესახებსაქართველოს ეროვნული არქივი · შემოწმება: 2026-11-05
  2. გარდამავალი პერიოდის გამოცხადების შესახებ, 14 ნოემბერი 1990საკანონმდებლო მაცნე — ისტორიული დოკუმენტი · შემოწმება: 2026-11-06
  3. დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი, რეფერენდუმის სამართლებრივი საფუძველისაქართველოს საკანონმდებლო მაცნე · შემოწმება: 2026-11-13
  4. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა — ფოტოები და აქტის ასლისაქართველოს ეროვნული არქივი · შემოწმება: 2026-11-06
  5. საქართველოს კონსტიტუცია — პრეამბულა და პირველი მუხლისაქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო · შემოწმება: 2026-11-06
  6. საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი, 1918საქართველოს ეროვნული არქივი · შემოწმება: 2026-11-09
  7. საქართველოს გაეროში გაწევრიანება, A/RES/46/241გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია · შემოწმება: 2026-11-09
  8. ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა, 1988 წლის მიტინგებისა და 1991 წლის რეფერენდუმის აბზაცებიქართული ენციკლოპედია · შემოწმება: 2026-11-13
  9. მოქმედი ტექსტის პრეამბულა და მუხლი 1(1)საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე · შემოწმება: 2026-11-12
  10. საქართველოს მიერ გაეროს წესდების ვალდებულებების მიღების დეკლარაციაUnited Nations Treaty Series, ტ. 1684, №29076 · შემოწმება: 2026-11-12
როგორ ვამზადებთ მასალებს
დასაწყისში

ამბები ერთმანეთს უკავშირდება

გააგრძელე კითხვა დაკავშირებულ თემებზე.

მოვლენები
ახალი და უახლესი ხანა

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება

საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ დამოუკიდებლობის აქტი მიიღო და დემოკრატიული რესპუბლიკა დაფუძნდა.

26 მაისი, 1918წაიკითხე
მოვლენები
ახალი და უახლესი ხანა

1921 წლის საბჭოთა ოკუპაცია

საბჭოთა რუსეთის სამხედრო შემოჭრა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაცია.

თებერვალი–მარტი, 1921წაიკითხე